Zarządzanie dyskami z EaseUS Partition Master Professional – Porady i wskazówki

EaseUS Partition Master Professional to narzędzie, które pozwala zarządzać przestrzenią dyskową bez ponownej instalacji systemu. Szczególnie przydaje się, gdy trzeba przenieść system na nowy dysk SSD lub scalić partycje bez utraty danych. Program oferuje znacznie więcej możliwości niż wbudowane w Windows narzędzie Zarządzanie dyskami. Poniżej konkretne wskazówki, które pozwolą wykorzystać jego potencjał.

Zmiana rozmiaru partycji bez ryzyka utraty danych

Podstawowa funkcja, z której korzysta większość użytkowników. Partition Master pozwala powiększać i zmniejszać partycje na działającym systemie – Windows nie musi być nawet restartowany w wielu przypadkach.

Najczęstszy scenariusz: partycja systemowa C:\ zapełnia się, mimo że dysk D:\ świeci pustkami. Wystarczy zmniejszyć D:\, a następnie rozszerzyć C:\ o wolną przestrzeń. Program wykonuje to w dwóch krokach – najpierw tworzy niezaalokowaną przestrzeń, potem przypisuje ją do wybranej partycji.

Ważna sprawa: przed każdą operacją program pokazuje podgląd zmian. Dopóki nie kliknie się „Execute Operation”, nic się nie dzieje. To moment na sprawdzenie, czy wszystko wygląda zgodnie z planem. Można zaplanować kilka operacji naraz – program wykona je sekwencyjnie po zatwierdzeniu.

Operacje na partycjach z zainstalowanym systemem Windows wymagają restartu. Program uruchomi się przed załadowaniem systemu i wykona zmiany w trybie PreOS. Cały proces trwa zazwyczaj 10-30 minut, w zależności od ilości danych.

Jeśli partycje nie sąsiadują ze sobą, trzeba najpierw przesunąć wolną przestrzeń. To zajmuje więcej czasu, ale program radzi sobie z tym automatycznie. Wystarczy wskazać docelowy rozmiar – algorytm sam ustali kolejność operacji.

Migracja systemu na dysk SSD

Funkcja „Migrate OS” to prawdopodobnie najbardziej wartościowa opcja w całym programie. Pozwala przenieść działający Windows na nowy dysk bez reinstalacji – wszystkie programy, ustawienia i pliki pozostają nietknięte.

Proces wygląda następująco: podłącza się nowy dysk SSD (przez SATA lub adapter USB), uruchamia kreator migracji i wybiera dysk docelowy. Program automatycznie dopasowuje rozmiar partycji do nowego nośnika. Jeśli SSD jest mniejszy niż obecny dysk systemowy, wystarczy że zajęte dane mieszczą się na nowym dysku.

Przygotowanie dysku docelowego

Przed migracją warto sprawdzić kilka rzeczy. Po pierwsze, styl partycjonowania – nowoczesne systemy używają GPT, starsze MBR. Partition Master automatycznie dostosowuje styl docelowy do źródłowego, ale można to zmienić ręcznie jeśli płyta główna obsługuje UEFI.

Po drugie, wyrównanie sektorów (4K alignment) – krytyczne dla wydajności SSD. Program domyślnie włącza tę opcję, ale warto to potwierdzić w ustawieniach migracji. Różnica w szybkości zapisu może sięgać 30-40% przy niewłaściwym wyrównaniu.

Dysk docelowy zostanie całkowicie wyczyszczony podczas migracji. Jeśli znajdują się na nim jakieś dane, trzeba je wcześniej przenieść gdzie indziej.

Co po migracji

System został skopiowany, ale komputer nadal bootuje ze starego dysku. Trzeba wejść do BIOS/UEFI i zmienić kolejność uruchamiania – nowy SSD powinien być na pierwszym miejscu. W niektórych płytach głównych to opcja „Boot Priority” lub „Boot Order”.

Po udanym uruchomieniu z nowego dysku, stary można sformatować i wykorzystać jako dodatkową przestrzeń. Warto jednak poczekać kilka dni – upewnić się, że wszystko działa stabilnie, zanim skasuje się backup.

Konwersja między MBR i GPT bez utraty danych

Windows 11 wymaga GPT i UEFI – sporo osób dowiedziało się o tym dopiero przy próbie aktualizacji. Standardowa konwersja w Windowsie kasuje wszystkie dane, ale Partition Master pozwala to zrobić bezpiecznie.

Opcja znajduje się po kliknięciu prawym przyciskiem na dysk (nie partycję – cały dysk). „Convert to GPT” pojawia się tylko wtedy, gdy dysk używa MBR i odwrotnie. Operacja zajmuje dosłownie kilka sekund, bo program modyfikuje tylko tablicę partycji.

Jeden haczyk: po konwersji MBR→GPT trzeba zmienić tryb bootowania w BIOS z Legacy na UEFI. Bez tego system się nie uruchomi. Większość płyt z ostatnich 8-10 lat obsługuje UEFI, ale starsze komputery mogą mieć problem. Warto sprawdzić dokumentację płyty głównej przed konwersją.

Dyski większe niż 2 TB muszą używać GPT – MBR fizycznie nie obsługuje większych pojemności. Partition Master automatycznie sugeruje konwersję przy próbie wykorzystania pełnej przestrzeni takiego dysku.

Zarządzanie dyskami dynamicznymi i RAID

Wersja Professional obsługuje dyski dynamiczne – funkcja Windowsa, która pozwala tworzyć wolumeny rozciągające się na kilka fizycznych dysków. Przydaje się głównie w środowiskach serwerowych, ale niektórzy entuzjaści używają tego w domowych konfiguracjach.

Program pozwala konwertować dyski podstawowe na dynamiczne i z powrotem. Różnica: dyski podstawowe używają tradycyjnych partycji, dynamiczne operują na wolumenach. Wolumeny mogą być typu:

• Simple – odpowiednik zwykłej partycji
• Spanned – łączy przestrzeń z wielu dysków w jedną całość
• Striped – odpowiednik RAID 0, zwiększa wydajność
• Mirrored – RAID 1, duplikuje dane na dwóch dyskach

Konwersja z dynamicznego na podstawowy wymaga skasowania wszystkich wolumenów – nie ma obejścia. Dlatego przed taką operacją konieczny jest pełny backup danych. W drugą stronę (podstawowy→dynamiczny) dane pozostają nietknięte.

Odzyskiwanie utraconych partycji

Funkcja „Partition Recovery” ratuje sytuację, gdy partycja znika po nieudanej operacji lub awarii systemu. Program skanuje dysk w poszukiwaniu śladów usuniętych lub uszkodzonych partycji.

Dostępne są dwa tryby skanowania: szybki i głęboki. Szybki sprawdza podstawowe sektory i zazwyczaj wystarcza – znajduje partycje usunięte w ciągu ostatnich kilku dni. Głęboki analizuje każdy sektor dysku, co przy 1 TB może zająć 2-3 godziny, ale wykrywa nawet dawno usunięte struktury.

Po zakończeniu skanowania program pokazuje listę znalezionych partycji. Każda ma status „Excellent”, „Good” lub „Poor” – ocenę szans na pełne odzyskanie. Partycje oznaczone jako „Poor” mogą mieć uszkodzoną tablicę plików, więc nawet po odzyskaniu część danych może być niedostępna.

Ważne: nie instaluj programu na dysku, z którego chcesz odzyskać partycję. Każdy zapis może nadpisać krytyczne dane. Lepiej uruchomić Partition Master z innego dysku lub użyć wersji bootowanej z pendrive’a.

Czyszczenie i bezpieczne kasowanie danych

Zwykłe formatowanie nie usuwa danych – tylko oznacza przestrzeń jako wolną. Programy do odzyskiwania plików bez problemu odtworzą zawartość tak „wyczyszczonego” dysku. Partition Master oferuje funkcję „Wipe Data”, która fizycznie nadpisuje każdy sektor.

Dostępnych jest kilka metod nadpisywania:

1. Fill sectors with Zero – najszybsza, jednorazowe nadpisanie zerami, wystarcza dla dysków HDD
2. DoD 5220.22-M – trzykrotne nadpisanie według standardu Departamentu Obrony USA
3. Gutmann – 35 przejść, ekstremalnie czasochłonne, dziś uznawane za przesadę

Dla dysków SSD sytuacja wygląda inaczej. Wielokrotne nadpisywanie nie ma sensu ze względu na wear leveling – kontroler dysku sam zarządza fizycznym rozmieszczeniem danych. Lepszym rozwiązaniem jest funkcja Secure Erase wbudowana w firmware SSD. Partition Master obsługuje to polecenie – wysyła do dysku instrukcję ATA Secure Erase, która resetuje wszystkie komórki pamięci.

Secure Erase to jedyna pewna metoda wyczyszczenia SSD. Zajmuje zazwyczaj kilka sekund do kilku minut, niezależnie od pojemności dysku. Ważne: dysk nie może być systemowym podczas tej operacji.

Tworzenie bootowanego nośnika WinPE

Czasem trzeba wykonać operacje na dysku systemowym, których Windows nie pozwala zrobić podczas działania – na przykład zmiana rozmiaru partycji EFI. Wtedy przydaje się bootowany pendrive z Partition Master.

Program tworzy środowisko WinPE (Windows Preinstallation Environment) z pełną wersją Partition Master. Wystarczy pendrive o pojemności minimum 8 GB – cały proces zajmuje około 10-15 minut.

Po uruchomieniu z takiego nośnika dostępne są wszystkie funkcje programu, ale system operacyjny nie jest załadowany. To pozwala na operacje niemożliwe w normalnych warunkach – kasowanie partycji systemowej, zmiana stylu partycjonowania dysku z zainstalowanym Windows, czy odzyskiwanie partycji EFI.

Uwaga dla posiadaczy laptopów: niektóre modele wymagają wyłączenia Secure Boot w BIOS, żeby uruchomić się z zewnętrznego nośnika WinPE. To standardowa procedura bezpieczeństwa – po zakończeniu pracy można Secure Boot z powrotem włączyć.

Optymalizacja SSD i zarządzanie przestrzenią

Partition Master automatycznie wykrywa typ dysku i dostosowuje operacje. Dla SSD wyłącza defragmentację (która tylko skraca żywotność pamięci flash) i włącza optymalizacje wydajności.

Funkcja „4K Alignment” wyrównuje partycje do granic 4096 bajtów – standard dla nowoczesnych SSD. Źle wyrównane partycje powodują, że każda operacja zapisu wymaga modyfikacji dwóch bloków zamiast jednego. Partition Master może poprawić wyrównanie istniejących partycji bez utraty danych – operacja trwa 20-40 minut dla dysku 500 GB.

Warto też zwrócić uwagę na opcję „Check File System”. Skanuje partycję pod kątem błędów w systemie plików – uszkodzonych sektorów, błędnych wpisów w tablicy MFT, czy niespójności w strukturze katalogów. Dla dysków NTFS to odpowiednik polecenia chkdsk, ale z graficznym interfejsem i bardziej szczegółowymi raportami.

Program pokazuje również szczegółowe informacje o stanie dysku – temperaturę, czas pracy, liczbę cykli zapisu dla SSD. Przydatne do monitorowania żywotności nośnika, zwłaszcza gdy dysk zbliża się do końca gwarancji.